DOSSIERS VERDWIJNEN EN POLITIE WEET NIET DAT CRIMINELEN GESEIND STAAN
EXCLUSIEF. Dossiers verdwijnen en politie weet niet dat criminelen geseind staan: computersysteem Justitie van 40 miljoen werkt niet
Criminelen staan geseind, maar de politie weet het niet. Stalkers krijgen een contactverbod, maar het slachtoffer wordt niet geïnformeerd. Dossiers en pv’s verdwijnen. Het is dagelijkse kost bij Justitie, zo ontdekte HLN. De schuldige: een computersysteem van 40 miljoen euro dat niet werkt. “Onze grootste vrees is dat er een zedendelinquent vrijkomt door een fout in het systeem en weer toeslaat”, zegt ook een rechter. “Het beeld van Julie Van Espen spookt nog altijd door ons hoofd.”
Een griffier bij een rechtbank van eerste aanleg slaakt een diepe zucht. “Ik doe nu dubbel werk”, zegt hij. “Ik zet alles netjes in ons systeem JustCase, maar voor alle zekerheid stuur ik alles nog eens door per mail. Weet je wat mijn grootste vrees is? Dat ik vergeet om een invrijheidstelling onder voorwaarden te verlengen. Dat heeft tot gevolg dat een verdachte volledig buiten de controle van justitie valt. Een ex-partner zou dan opnieuw contact mogen opnemen met een slachtoffer. Het systeem zou moeten aangeven dat iemand over enkele dagen vrijkomt. Maar ik vertrouw het niet en zet het manueel in mijn agenda als reminder. Ik wil het niet meemaken dat we in een zedenzaak iemand moeten vrijlaten omdat JustCase ons in de steek heeft gelaten. Daar lig ik echt van wakker.”
Eén grote soep
De griffier in kwestie is niet de enige die geconfronteerd wordt met de gebreken van JustCase, het nieuwe paradepaardje binnen de digitalisering van Justitie. Op dat digitale ‘dossierbeheersyteem’, waar meer dan 5.000 justitiemedewerkers op zijn aangesloten, wordt alle informatie over een gerechtelijk dossier verzameld en gedeeld onder parketten, griffies, (strafuitvoerings)rechtbanken, justitiehuizen en gevangenissen. Zo kunnen ze elkaars vonnissen en verslagen lezen en nieuwe documenten toevoegen. Dat is van belang als er beslist moet worden of iemand al dan niet wordt aangehouden of weer vrijgelaten en onder welke voorwaarden. Tenminste, dat is de theorie.
De rechtbank heeft al geweigerd iemand met een enkelband vrij te laten bij gebrek aan een attest van tewerkstelling. Nochtans hadden we dat attest in het systeem gezet, maar daarna is het verdwenen
In de aankondiging van JustCase door bevoegd minister Annelies Verlinden (CD&V) op 12 november vorig jaar was de toon triomfalistisch. “Zo verbeteren we niet enkel de kwaliteit van de dagelijkse werking, maar ook de veiligheid van de juridische procedures.” Maar laat nu net daar het schoentje wringen. “Ik kan u zeggen: het werkt niét. Het is één grote soep”, aldus de griffier.
Een van de heikele punten is het seinen van personen. “De politie weet soms bij een controle niet dat een persoon geseind staat met een straatverbod”, vertelt de griffier. “Waar ik me zorgen over maak, is dat we elk slachtoffer op de hoogte moeten brengen van zo’n contact- of straatverbod. Normaal gebeurt dat automatisch in het systeem, maar dat werkt niet. Nu moeten we aan de politie de opdracht geven om bij een slachtoffer langs te gaan om die te laten weten dat een ex-partner een verbod heeft gekregen.”
Papieren kopietjes
JustCase leidt niet alleen tot levensgevaarlijke situaties, maar ook tot ernstige gerechtelijke dwalingen, klinkt het bij een gevangenisdirecteur. “De verslagen die we schrijven, komen in het systeem. In principe moet iedereen die op dat dossier werkt, van rechter tot procureur of justitie-assistent, dat verslag kunnen terugvinden. Maar dat gebeurt dus niet. We hebben al meegemaakt dat de rechtbank weigert om iemand met een enkelband vrij te laten bij gebrek aan attest van tewerkstelling. Nochtans hebben we dat attest wel degelijk in het systeem gezet, maar daarna is het verdwenen. Door een fout van het systeem krijgt een gedetineerde dan geen elektronisch toezicht. Dat is gewoon onrechtvaardig.”
Het vonnis van een zitting was verdwenen in het systeem. We hadden dus geen weet van de voorwaarden die iemand waren opgelegd
“Soms komen we er pas achter dat een dossier verloren is als een gedetineerde zelf informeert naar zijn voorwaardelijke invrijheidstelling. Blijkt dat we nooit een bericht hebben gekregen omdat het dossier niet in JustCase zit. Dan blijkt dat de datum al een tijd gepasseerd is en dat iemand vroeger had kunnen vrijkomen. Terwijl de gevangenissen nu al overvol zitten.” Omdat het systeem niet te vertrouwen is, is men in de gevangenis noodgedwongen weer overgestapt op kopietjes in papieren dossiers.
Vrees voor ongelukken
Ook in de justitiehuizen draait het systeem vierkant, getuigt een medewerker. “Ik heb in een dossier meegemaakt dat een man op proef werd vrijgelaten, maar dat hij weer werd opgesloten omdat hij de voorwaarden niet had nageleefd. Maar dat was zijn schuld niet. Wat bleek: het vonnis van de zitting was verdwenen in JustCase, dus wij wisten niet van het bestaan van het vonnis en ook niet van de voorwaarden die de rechter hem had opgelegd. Daarom kon de justitieassistent hem ook niet begeleiden bij de naleving van zijn voorwaarden.”
“We hebben het pas vernomen toen de man zelf naar zijn begeleiding vroeg. Dan is het veel te laat. Op zo’n moment vaar je als justitieassistent blind. Dit soort fouten in het systeem leidt tot gevaarlijke situaties. Daarom sturen we alles ook nog eens per mail door. Het systeem dat ons werk zou moeten verlichten, maakt het juist dubbel zo zwaar.”
“Vroeg of laat krijgen we de vraag waarom we in een bepaald dossier geen verslagen hebben gemaakt. Dan gaan we erachter komen dat die persoon niet opgevolgd is. Dat kan wel gevolgen hebben, want zo iemand kan hervallen en alle regels overtreden. Dit is een accident waiting to happen.”
Dat JustCase een puinhoop is, bevestigt ook rechter Simon Cardon de Lichtbuer, voorzitter van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg in Brussel. “De vrees dat er ongelukken gaan gebeuren is reëel. Dat iemand per vergissing vrijgelaten gaat worden omdat het dossier niet volledig is of omdat een termijn of procedure niet is nageleefd. De vraag is niet of het gaat gebeuren, de vraag is wanneer.”
Ook rechter Cardon kan niet anders dan diep zuchten. “Stel je eens voor dat iemand die ten onrechte vrijkomt nieuwe feiten zou plegen? We kennen allemaal het dossier van Julie Van Espen. (studente van 23 wier moordenaar na zijn veroordeling vrij was en in afwachting van zijn almaar uitgesteld proces in beroep opnieuw toesloeg, red.) Dat spookt nog altijd in ons hoofd. Dan zijn wij verantwoordelijk. Maar we willen hier niet de verantwoordelijkheid dragen van fouten die zullen gebeuren door een informaticasysteem dat niet deugt. Dat willen we vermijden. Dat is onze grootste bezorgdheid. We hebben minister Verlinden daarvoor gewaarschuwd.”
Ook het College van het Openbaar Ministerie, dat instaat voor het beheer, is kritisch voor JustCase. “Het systeem, onder de huidige vorm, houdt grote risico’s in, waarvoor we vooraf gewaarschuwd hebben, en veroorzaakt bovendien grote moeilijkheden bij de opvolging van in vrijheid gestelde veroordeelden”, klinkt het. “Magistraten en medewerkers op het terrein die ermee moeten werken, stellen alles in het werk om hun taken correct te blijven uitvoeren, vaak met extra inspanningen en een verhoogde werklast.”
“We moeten dus vaststellen dat JustCase op dit moment niet naar behoren functioneert. Een toepassing die niet doet waarvoor ze bedoeld is, kan niet blijven functioneren zonder grondige bijsturing. Het is dan ook essentieel dat er snel oplossingen komen.”
De FOD Justitie erkent in een reactie dat het systeem niet vlekkeloos werkt en dat er bijsturingen nodig zijn. “Uit voorzorg doet men voor kritieke informatie, bijvoorbeeld tussen griffies en justitiehuizen, tijdelijk alsnog een beroep op gekende en parallelle communicatiekanalen. Zo blijft de continuïteit en veiligheid van dossiers gegarandeerd. In het belang van de veiligheid moeten we immers prioritair waken over een correcte opvolging van dossiers”, klinkt het.
40 miljoen euro
Het kabinet van Verlinden zegt in een reactie “dat de signalen van de gebruikers op het terrein ernstig worden genomen en nauwgezet opgevolgd”. “Er wordt ingezet op meer begeleiding voor de vele medewerkers die met het systeem werken, technische verbeteringen waar nodig en telkens opnieuw worden lessen getrokken uit de fases die zijn afgerond met het oog op de volgende te nemen stappen.”
De kost tot dusver voor de initiële configuratie van het platform en de ontwikkeling van de eerste fase voor strafuitvoering bedraagt 11,5 miljoen euro. De volledige uitrol over zeven categorieën van rechtbanken vraagt een totale investering van ongeveer 40 miljoen euro. De financiering voor JustCase kwam uit Europese middelen.
Reacties
Een reactie posten